İçeriğe geç →

Çağdaş Türk Resim SanatındaGÖRSEL GELENEĞİN TEMSİLİ

Çağdaş Türk Resim Sanatında

GÖRSEL GELENEĞİN TEMSİLİ

MÜMTAZ SAĞLAM

2000’li yılların başından bu yana sanat danışmanı olarak üzerinde çalıştığım Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Sanat Koleksiyonu, günümüzde Türk Sanatını temsil eden en kapsamlı koleksiyonlardan biri durumunda. 1930’lu yıllarda başlayan ve bugüne dek devam eden eser alımlarıyla sekizyüz eser civarında ciddi bir birikim söz konusu. Koleksiyon üzerine yaptığımız kitap ve katalog yayınlarının görsel belleğe ve kültüre ciddi katkılar sağladığını düşünüyorum. Ayrıca, özellikle yurt dışında gerçekleştirdiğimiz kapsamlı sergilerin, Türkiye’deki kültür/sanat ortamını ve düzeyini göstermesi açısından önemli ve etkili tanıtımlar olduğu da bir gerçek.

Söz konusu sergi etkinliklerinde, özellikle son dönemde Türk sanatında belirginleşen estetik tavrın oluşumunu, kaynak ve kökenleri itibariyle tartışan etkinlikleri ön plana çıkarmaya dikkat ediyoruz. Bu sayede gündeme gelen ve tartışılan yeni konular, Osmanlı’dan devraldığımız kültürel mirasın ne şekilde değerlendirildiği ve görsel geleneğin çağdaş sanat algısının yerleşmesinde yeterince kullanışlı bir dinamik olarak görülüp görülmediği gibi alt başlıklar içeriyor. Örnekse; Türk toplumunun Osmanlı İmparatorluğu’nun son döneminden itibaren resim sanatının Batılı anlamda kurumsallaşmasını nasıl gerçekleştirdiğini düşündüğümüzde, biçim-anlam ilşiklerinin tesisisin hep ertelendiğini anlamakta gecikmeyiz. Çünkü; Türk resminde içerik değerlerinin inşaasında yaşanan belirsizlik ve yetersizlik büyük ölçüde kimliğimizi bütünleyen Doğulu ve yerel nitelikleri öteleyen algı kaymasıyla ilgilidir. Bu ise büyük oranda, Doğu ve Batı olgularını kavramsal bir dil ve mantık üzerinde değerlendirebilme eksikliğini görünür kılar. Bu yüzden, kültürel değişimin zıt kutuplarını oluşturan gelenek ve modernizmi ilişkilendiren tartışmalar, yaşanan bilinç yetersizliği nedeniyle, özgün görsel çözümlere ulaşmamızı zorlaştırmıştır. Baştan bu yana bir sentez arayışına hapsolan irademiz; zaten sanatın pek çok alanında, hangi verileri ne şekilde bir araya getireceğimiz ve bu birleşimi ne şekilde mümkün kılabileceğimiz konularında bir türlü bağımsız duruşlar sergileyememiştir.

görsel geleneğin temsili sorunu 

Gerçekten de,Türk plastik sanatlarının, geride bıraktığımız tezyinî anlayışlarla ilişkiye girmesi önemli ve pürüzler içeren bir konudur. Bu, çoğu kez cüretle girişilen ve/fakat sonuç alınamayan deneyimlere karşılık gelmektedir. Özellikle 1930’lu yıllardan itibaren gözlenen soyut denemelerin bir kısmının doğrudan bu birikimden hareketle gerçekleştirilmeye çalışılması ve hüsranla sonuçlanması düşündürücüdür.

Belirttiğimiz üzere bir bilgi sorunu çerçevesinde; ciddi bir tarih bilinci edinerek bakabileceğimiz görsel gelenek, özellikle kültürel üretimin esas dinamiği olarak görmemiz gereken önemli bir birikimdir. Ve eklektik bir bakışla, illiyet bağlarımız olan bir referans alanı olarak karşımızda durmakta, bize kendimizi gösterme yol ve yöntemlerini içermektedir.

Burada temel mesele, görsel gelenekten bir referans alanı olarak nasıl yararlanılacağı hususudur. Yüzeysel uyarlamalarla, indirgemeci yöntemlerle yapılan içi boş girişimlerin nafile çabalara dönüşeceği bu denli sıklıkla görülmüş olmasına rağmen hala bu anlayış aşılamamıştır. Aşırı hassasiyetlerin, duygu yoğunluklarının, tarih seviciliğinin bu ilişkiyi sorunlu kıldığı ortadadır. Örnekse, bugün ömrünü tamamlamış bulunan eski kitap sanatlarının; eksik ve yetersiz, çoğu kez de nedensiz pratiklerle yeniden canlandırılması yerine, estetik ve kültürel bir dinamik olarak yeni sanat ve tasarım süreçlerine anlam ve derinlik katan atıfların kaynağı olarak görülmesi daha doğru olacaktır. Ya da; eski halı-kilim desenleri ile tezyinî alanı oluşturan geleneksel uygulamalar; çizgi, renk ve kompozisyon tartışmalarına ciddi referanslar sağlayacak derecede önemli olabilir; ancak geleneği bu ölçüde dar bir mantıkla ve kısıtlı bir bakış açısıyla, dönüştürme iradesinden yoksun yaklaşımlarla anlamak yeterli olmayacaktır. Şu bilinmelidir ki, geleneksel değer taşıyan üretimleri nesnel bir bakışla analiz etmek, bu dilin özelliklerini yerel ve güncel uygulamalara dönüştürmek çağdaş uygulamaların odağında bir yere taşıyacaktır sanatçıyı. Bu dili incelemeden yapılan uyarlamaların biçimci ve mesafeli bulunması, dolayısıyla dekorlaşması, zayıf bir atıfa dönüşmesi kaçınılmazdır.

Öte yandan, Türk sanatında özellikle 1950’li yıllardan itibaren belirginleşen soyutlama deneyimlerinin pek çoğunun, İslâm inancıyla bağlantılı ve Doğulu bir kültürün ürettiği görsel geleneği değerlendirme sorununa bireysel yanıtlar aradığını, ancak donanım yetersizlikleri içindeki sanatçıların bu dönüşümde zorlandıklarını belirtmek yanlış olmaz. Pek çok örnekte görülebileceği üzere, bu birikim alanını değerlendirmeye yönelik çabalar, sorunun daha derinlikli ve bilgi üzerinden şekillenen çabalarla çözülebileceğini bize göstermiştir. Ancak bugün anlıyoruz ki, burada belirginleşen kavramsal nitelik ve ileri düzeye çekilebilen görsellik; daha çok renk ve şekil ile biçimlenmış bir uzamda; aslında kutsalı, gerçeği, hayatı ve tüm bunlara yönelik anlamı dizgeleştirebilen yaratıcı düşüncelerin bir ürünü olarak karşımıza çok sayıda nitelikli yorumu çıkarabilmiştir.

Özetle belirtmek gerekirse; günümüzde çağdaş sanat pratiklerini önerdikleri biçim-anlam periyodunda değerlendirmeye kalktığımızda, çözülmesi beklenen kodların ortak kültürel belleğe, görsel geleneğe atıflı olduğu hemen görülür. Bu yüzden hep sırtımızı döndüğümüz ya da anlam dünyasına giremediğimiz pek çok olgunun, bireysel yanımızı ve sanat üretimimizi biçimleyen iradenin esas bütünleyenlerinden biri olduğunu görmek şaşırtıcı olduğu kadar, ironik bir gerçekliktir aynı zamanda.

sanat tavırlarında beliren gelenek bağlantısı

Geleneği yansıtan biçimsel unsurlar, üretim yöntemleri ya da düşünsel unsurlar çağdaş sanat üretimine nasıl taşınacak ya da yansıtılacaktır? Özellikle Türk sanatçılarının zorlandığı ve düpedüz çıkmaza girdiği, soyut ve soyutlama deneylerinde ise bir zihinsel hazırlık sürecinin evresi haline dönüştürülerek aşılan bu konu; sadece sanatçı yaklaşımları üzerinden yanıt üretebilecek, özgün çıkarımlar üzerinden değerlendirilebilecek sonuçları kadar sürece de odaklanmış bir çalışmayı talep eder. Dolayısıyla burada, gelenek sorunsalını, bir akış ve yansıma, bir düşünce geçişi ya da bir bütünleyici ya da tanımlayıcı unsur haline getirerek anlatıya dahil eden sanat tavırları önem kazanmaktadır.

Örnek vermek gerekirse, Âbidin Elderoğlu’nda yapısal dinamizmin kaynağı haline gelen hat kaligrafisi, benzer yöntemi daha serinkanlı ve soyut bir disipline taşıyan Sabri Berkel’de daha ikna edici bir soyut dil yaratmıştır. Aynı şekilde dinsel mimariye ilişkin tarihsel unsurlara atıflı soyut göndermelerini “minimal simetri” konseptiyle kavramsal bir düzeye çeken Adnan Çoker, yine çok etkili sentezler üretmiştir. Karmaşa içeren ve coşkulu bir dışavurumu bir estetik duruma dönüştürerek tarihsel ve geleneksel bağlam ile bağdaştıran Zeki Faik İzer ise özgün bir yaklaşım ya da çözüme ulaşmış görünür. Keza, Mübin Orhon’un soyut dışavurumcu tavrının mistik boyutlarını açık referanslar yerine minimal göndermelerle oluşturduğu kompozisyonlar, izleyeni gerçekçi bir tarih, bellek ve kültür çevresi içine çeker. Orhon, bir soyut leke üzerinden geleneğin ifade ettiği değerleri neredeyse bir total gösterge halinde inşa çabasına girerek bu ortamı tesis etmiştir. 1980’li yılların gerilim içeren sıkıntılı günlerinde gelenek-inanç ve tarih üzerine vurguları bir araya getiren Erol Akyavaş’ta ise yine bu sorun pek çok açıdan aşılmış görünür. Doğu-Batı zihinsel zıtlığı anlatımcı bir içeriğe dönüşmeden Akyavaş’ın büyük kompozisyonlarını bütünler. Aynı şekilde modern-postmodern anlatıların, görünür metaforlar üzerinden yeni anlam ve içerik önermeleri gerçeğini Akyavaş’ın büyük kompozisyonlarında hemen fark eder, geleneksel ile modern arasındaki geçişsizlik tartışmasına önerilen görkemli çözümlere tanık oluruz. Üstelik Erol Akyavaş, büyük kolaj düzenlemelerinde; Osmanlı’ya, İslâm inancı ve felsefesine dair göndermelerini gizlemeden bunun mümkün olabileceğini kanıtlayarak çağdaş tavır, özgün bir model ve yaklaşım geliştirir.

Özetle, Türkiye’de son yüzyılda gecikmeli gelişimini tamamlayan plastik sanatlar alanı, gerilim içeren bir gelenek, kültür ve modernite ilişkisinin görsel sonuçlarını içerecek şekilde yapılanmıştır. Dolayısıyla bu kapsamda ele alınan çalışmalar, kimlik ve kültür tartışmalarının yoğunluk kazandığı son dönemde; siyasal, toplumsal, tarihsel ve zamansal bağlam yaratan, ortak belleği yansıtan somut göstergeler haline gelmiştir. Yakın geçmiş ve bugüne ilişkin olan pek çok şey, bu göstergeler üzerinden nesnel bir okuma sunabilmektedir her şeyden önce.

Sonuç

TCMB Sanat Koleksiyonu’ndan seçilen eserlerle önümüzdeki aylarda Malezya’da gerçekleştireceğimiz serginin adı ve tematik kapsamı da aslında bu tartışmalara eşlik edecek şekilde belirlenmiştir. Bu nedenle, Türk resmindeki gelenek, kültür ve modernizm tartışmalarına atıflı bir şekilde hazırlanan bu sergi için kaleme aldığım metinden yapacağım kısa bir özetle sözlerimi tamamlamak istiyorum:

Bugün, kültür ve sanat alanında üzerinde artık tartışmadığımız ortak bir bakış noktasının içindeyiz… Eskiye oranla kendimizi var eden kültürel ortama, geleneksel kaynaklara, tarihsel verilere, inançla ilişkili meselelere artık yabancı değiliz… Mesafeli bir bakış aralığında denenen, yapay nakış ve folklor ilgisi artık kimseye çekici gelmiyor. Dolayısıyla, Türkiye’de çağdaş sanat alanında geçerli olan pratiklerin, biçim ve içerik bağlamında, kaynak ve kökenleri itibariyle bağımsız bir şekilde yapılandıklarını söyleyebiliriz. Estetik kavrayışın, tarihsel ve geleneksel bağlantılarla, kültürel yanımızı, kimliğimizi ve düşünce dünyamızı oluşturan değerlerle ilişkisi bugün çok daha net ve anlaşılır bir görüntü arz etmektedir. Söz gelimi, minyatür’ü bütünleyen görsel bilincin, günümüz koşullarına gelene dek izlediği yerine göre tuhaf süreç; evrimi devam eden gelişim hakkında yeterince açıklayıcıdır. Nitekim; soyut ve şematik bir tasvir anlayışına dayanan bu yaklaşımın yerini, derinlik etkili ve benzeşim amaçlı Batılı bir tasvir, aksamalı da olsa modernist bir gelişim çizgisini takip ederek alabilmiştir. Üstelik, Doğu ile Batı arasında sürekli hissedilen zihinsel karşıtlığın tam ortasında kalarak, bu yön tayini meselesini aşmayı denemiştir. Doğu’ya yöneldikçe, sarsılması beklenen görsel irade, tam tersine anlatıya içerik ve derinlik kazandırmış; Batılı kaynak ve bilgilerle yoğruldukça da, biçimleme gücündeki yetkinlik ve güncellik bağlamında sanatçıyı daha özgün noktalara taşımıştır…

Görüldüğü üzere, TCMB Sanat Koleksiyonu, hem Türk sanatının genel gelişim sürecini hem de bu süreci belirleyen düşünceleri ve eğilim ve anlayışları temsil eden büyük ve değerli bir birikimi içeriyor. Yeni ve güncel başlıklar ile eserler ve sanatçı yaklaşımları üzerinden yaptığımız irdelemeler ise, tarihe – geçmişe yönelik keyifli keşiflerle dolu bir seyahat izlenimi veriyor. Birlikte gezmeye ne dersiniz?

…..


Erol Akyavaş; “Miraçname Serisinden”, 1987, 65×55 cm, Litografi. (Env. No: 46792), TCMB Sanat Koleksiyonu.

Sabri BERKEL; “Kompozisyon”, 1965, 40×70 cm, Baskı-serigrafi, TCMB Sanat Koleksiyonu.

ZEKİ FAİK İZER   (1905 İstanbul -1988 İstanbul)    1923 yılında Güzel Sanatlar Akademisi’ne girmiştir. 1928’de gittiği Paris’te Güzel Sanatlar Yüksek Okulu’nda öğrenim görmüştür. Türk sanatında etkin olan “d Grubu”nun kurucuları arasında yer alır. Resim çalışmalarının yanı sıra fotoğrafla da ilgilenen İzer, Akademi müdürlüğü sırasında Türk Sanat Tarihi Enstitüsü’nün kuruluşunu gerçekleştirmiştir. Zeki Faik İzer, Türk resminde yerel kaynaklardan beslenen dinamik bir boyasal tavır geliştirerek cüretli soyut kompozisyonlar üretmiştir. Selçuklu sanatının biçimsel verileri ile ilişkili etkileri ön plana yutan bu renkçi ve dışavurumcu tavır, 1960’lı yıllar itibarıyla doğal olarak bünyesinde öncü nitelikleri barındırır. Özellikle müzikal ritm arayışlarıyla biçimlenen bu ilginç yaklaşım, çizginin sağladığı arabeskle ve renkli alanların yarattığı titreşimle olağandışı bir dinamik karaktere bürünür. Temelinde figürü ve dış-dünyayı yadsımayan, ancak boyasal süreçte sanatçının vurgularıyla başkalaşan bu çalışmalar, Türk resminde örneğine rastlanmayan yoğun katmanlı bir doğaçlamayı da karşımıza çıkarır.

 

BEDRİ RAHMİ EYÜBOĞLU (1911- Görele/Giresun  –  1975 İstanbul)    1929 yılında Devlet Güzel Sanatlar Akademisi’ne girmiştir. Eğitimine bir süre ara vererek Fransa’ya gitmiş ve Andre Lhote atölyesinde resim çalışmalarına devam etmiştir. 1936 yılında Akademi mezuniyetini izleyen yıllarda “d Grubu” sergilerine katılmıştır. Yazar ve şair kimliğiyle de tanınan Eyüboğlu, uzun yıllar Devlet Güzel Sanatlar Akademisi’nde öğretim üyeliği yapmıştır. Sanatçı 1940’lı yıllardan itibaren geleneksel halk sanatlarına özgü motiflere yönelik incelemeleri sonucu, yerel ve Doğulu bir üsluplaşma süreci içine girer. Ritmik düzen kaygılarını da öne çıkaran bu yaklaşım giderek kendine Anadolu’ya ilişkin zengin bir tematik kapsam oluşturur. Eyuboğlu’nun halk sanatı motifleriyle uyguladığı modernize edilmiş şematik kompozisyonlar, duvar resmi ve seramik teknikleriyle de çeşitlenerek yaygınlık kazanmıştır. Motifleri kendi iç disiplinlerini koruyarak İslâmî ve Doğulu karakterine uygun bir şekilde basitleştirerek yineleyen Eyüboğlu, kısmen hat kaligrafisinin görsel niteliklerini de çağrıştıran etkili düzenlemeler oluşturur.

ADNAN ÇOKER      (1927 İstanbul)     1944 yılında girdiği Devlet Güzel Sanatlar Akademisi’ni 1951 yılında bitirerek, yılında devlet bursuyla Paris’e gider. 1960 yılında atandığı Güzel Sanatlar Akademisi’nde 1995 yılında emekli olana dek çalışır. Halen İstanbul’da yaşamaktadır. Çağdaş Türk Resim sanatının yaşayan büyük ustalarından biri olan Adnan Çoker, modernist bir algı çerçevesinde, kurallarını kendi belirlediği soyut ve geometrik bir düzenleme anlayışını, zengin kaynaklara yönelten etkili kompozisyonlarıyla önemli bir ayrıcalığa sahiptir. 1960’lı yıllarda soyut-dışavurumculuğa atıflı, kendiliğindenliğe prim veren bir aktarım bağlamında dinamik-coşkulu bir resmin olanaklarını sorgulayan Çoker; bu süreçten Selçuklu mimarisinden esinlendiği ve “derinlik” kavramını öne çıkaran ve bunu minimal bir estetik kavrayışla somutlaştıran yeni bir döneme geçiş yapar. Özellikle geleneksel ve dinsel mimarinin anıtsal etkili formlarının, Çoker’in biçim anlayışını yeni görsel düzenler aracılığıyla nasıl belirlediğinin göstergelerine dönüşür. Burada dozu iyi ayarlanmış yerel, Doğulu ve İslâmî kültürel referanslar; simetrik, durgun tasarım esaslarıyla buluşarak Çoker’in resim düzeninin temel kaynakları haline gelirler “Sınırsız mekan” düşüncesinin sürekli kılındığı bu üretim sürecinde oluşan belirli tematik diziler dönemsel ayrımlar halinde günümüze dek süregelir.

ADNAN ÇOKER      (1927 İstanbul)     1944 yılında girdiği Devlet Güzel Sanatlar Akademisi’ni 1951 yılında bitirerek, yılında devlet bursuyla Paris’e gider. 1960 yılında atandığı Güzel Sanatlar Akademisi’nde 1995 yılında emekli olana dek çalışır. Halen İstanbul’da yaşamaktadır. Çağdaş Türk Resim sanatının yaşayan büyük ustalarından biri olan Adnan Çoker, modernist bir algı çerçevesinde, kurallarını kendi belirlediği soyut ve geometrik bir düzenleme anlayışını, zengin kaynaklara yönelten etkili kompozisyonlarıyla önemli bir ayrıcalığa sahiptir. 1960’lı yıllarda soyut-dışavurumculuğa atıflı, kendiliğindenliğe prim veren bir aktarım bağlamında dinamik-coşkulu bir resmin olanaklarını sorgulayan Çoker; bu süreçten Selçuklu mimarisinden esinlendiği ve “derinlik” kavramını öne çıkaran ve bunu minimal bir estetik kavrayışla somutlaştıran yeni bir döneme geçiş yapar. Özellikle geleneksel ve dinsel mimarinin anıtsal etkili formlarının, Çoker’in biçim anlayışını yeni görsel düzenler aracılığıyla nasıl belirlediğinin göstergelerine dönüşür. Burada dozu iyi ayarlanmış yerel, Doğulu ve İslâmî kültürel referanslar; simetrik, durgun tasarım esaslarıyla buluşarak Çoker’in resim düzeninin temel kaynakları haline gelirler “Sınırsız mekan” düşüncesinin sürekli kılındığı bu üretim sürecinde oluşan belirli tematik diziler dönemsel ayrımlar halinde günümüze dek süregelir.

Devrİm Erbİl   (1937  Uşak)   1959 yılında Devlet Güzel Sanatlar Akademisi’ni bitirdi. 1962’de Akademi’ye asistan olarak atandı. 1981 yılında Profesör olan sanatçı, halen İstanbul’da yaşamakta ve çalışmaktadır. Devrim Erbil, baştan beri geleneksel tasvirle bağlantıları olan bir çizgi dilinin olanaklarıyla gerçekleştirdiği bir “yüzey-resmi” organizasyonu içindedir. Kaynağını ve ilkelerini kendi belirlediği bir soyutlama yaklaşımı bağlamında, yerel dinamikleri çağdaş düşünce ve sanat için malzemeye dönüştürmeye çalışır. Salt resim düşüncesini öne çıkaran, plastik unsurların ilişkilerinden türeyen bir resme ulaşmayı öncelikli saymıştır. Silüetler halinde uçuşan kuş sürüleri, dalga ya da bulut imgelerini çağrıştıran dinamik etkiler, tek başına cisimselleşmeden bir parçası bile sökülüp atılamayan bir “yapısal bütünlük” içinde Erbil’in resminde yer alır. Erbil’in sanatı; sıkı bir doğa ve yaşam gözlemi sonucunda, belirli yalıtımlarla dile getirilen tanımlanmış ve yorumlanmış bir estetik beğeni üzerinde yapılanmaktadır.  Doğal olarak Erbil’in üslûbu, ana karakterini çoktan belirlemiş bir kapsamda, aidiyet sınırlarını sürekli genişleten deneyci bir tavrın, haz ve tutkularına da karşılık gelen arayışlarıyla biçimlenmektedir.

 

 

 

SABRİ BERKEL     (1907 Üsküp – 1993 İstanbul)      1935 yılında Floransa Güzel Sanatlar Akademisi’ni bitirdi. 1939’da atandığı İstanbul Güzel Sanatlar Akademisi’nde emekli olduğu 1978 yılına kadar çalıştı. Sabri Berkel; Türk Resminde yerel kültür kaynaklarını devrede tutarak, resmi bir düz yüzey organizasyonu halinde tasarlayıp soyut öngörülerle buluşturan sanatçılardan biridir. Figürü çağrıştıran soyut renk-form parçalanmaları ile zengin bir yapısal anlayış geliştirir. Kullandığı renkler ve dinamik unsurlar açık bir şekilde nakış duyarlığını, İslâm kaligrafisini anımsatır. Çoğu kez tekrarlarla oluşan çizgi ve leke atıflı görsel unsurlar ise, sanatçıyı salt soyut düşüncesine iyice yakınlaştırmıştır. Bu yönelim Berkel’i, zamanının uluslararası soyut sanat ilgilerine denk bir kaliteye ve düzeye açık bir şekilde ulaştırır. Türk sanatı, aslında Sabri Berkel ile birlikte, geleneksel kaynaklardan beslenerek resmi bu denli yalın, duyarlı ve düzeyli bir perspektiften kavrayan “modernist” yaklaşımla ilk kez karşılaşır. 

 

 

 

SABRİ BERKEL     (1907 Üsküp – 1993 İstanbul)      1935 yılında Floransa Güzel Sanatlar Akademisi’ni bitirdi. 1939’da atandığı İstanbul Güzel Sanatlar Akademisi’nde emekli olduğu 1978 yılına kadar çalıştı. Sabri Berkel; Türk Resminde yerel kültür kaynaklarını devrede tutarak, resmi bir düz yüzey organizasyonu halinde tasarlayıp soyut öngörülerle buluşturan sanatçılardan biridir. Figürü çağrıştıran soyut renk-form parçalanmaları ile zengin bir yapısal anlayış geliştirir. Kullandığı renkler ve dinamik unsurlar açık bir şekilde nakış duyarlığını, İslâm kaligrafisini anımsatır. Çoğu kez tekrarlarla oluşan çizgi ve leke atıflı görsel unsurlar ise, sanatçıyı salt soyut düşüncesine iyice yakınlaştırmıştır. Bu yönelim Berkel’i, zamanının uluslararası soyut sanat ilgilerine denk bir kaliteye ve düzeye açık bir şekilde ulaştırır. Türk sanatı, aslında Sabri Berkel ile birlikte, geleneksel kaynaklardan beslenerek resmi bu denli yalın, duyarlı ve düzeyli bir perspektiften kavrayan “modernist” yaklaşımla ilk kez karşılaşır. 

 

 

 

BURHAN DOĞANÇAY       (1929 İstanbul – 2013 istanbul)   1950 yılında Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi’ni bitirdi. Hukuk eğitimini pekiştirmek için gittiği Paris’te Grande Chaumiere Akademisi’ndeki resim derslerine katıldı. 1962’de New York’a yerleşerek uzun süre sanat yaşamını bu kentte sürdürdü. 1960’lı yıllarda NewYork’da başlayan dünya duvarlarına yönelik bir gözlemi yansıtan Doğançay’ın resim serüveni; toplumsal ve siyasal atıfları da içeren dinamik bir takip sürecine dönüşür. Tematik açıdan, evrensel bir malzeme niteliğinde olan duvarolgusu; Doğançay’ın resimlerinde yüzey sorunsalında düğümlenen bir dizi özgün soyutlama halini alır. Nitekim, bu yapıtlardaki kurgu, duvar yüzeyi üzerindeki yırtılmış afişlerden esinlenir. Patlayan yırtılan afişleri andıran yapıtlar, her yeni tasarlanışta ayrı bir olayı betimler gibidir. Giderek soyuta evrilen bu yapıtlar, dolaylı da olsa hat kaligrafisini çağrıştıran plastik etkilerle bütünleşmektedir.

 

 

 

Erol Akyavaş  (1932 İstanbul – 1999 İstanbul) 1950’li yılların başlarında Fransa’da Fernand Leger ve Andre Lhote Atölyelerinde resim çalıştı. 1954 yılında ABD’ye giderek Chicago’da mimarlık eğitimi aldı. 1967 yılında New York’a yerleşti. 1960’lı yıllarda Doğu ve İslam sanatlarının değerlerine ilgi duyan Erol Akyavaş, aykırı perspektif düzenlemeler içeren resimleriyle sanat ortamının dikkatini çeker. Matrakçı Nasuh’un “Mecmu-i Menazıl” minyatürlerinde ortaya koyduğu kuşbakışı görünümlü estetik kavrayışı, gerçeküstücü kompozisyonlara taşır. Mimari unsurları içeren tuhaf, gergin ve gerçeküstücü etkilerle kurulu bu resimler; din felsefesine dayalı bir içerikle buluşarak kendi özgül alanını belirler. Akyavaş’ın İslam düşüncesi (tasavvuf) bağlamında belirli bir simgesel dil üzerinden kendi estetik uzamını ve derinliğini kuran ve geliştiren sanatı; özellikle 1980’li yıllardan itibaren ortak erdem ve inanç tartışmalarına odaklanan bir çizgide soyut ve şematik bir görsel alanda görkemli kompozisyonlar üretmiştir. Erol Akyavaş’ın resimlerinde de tasavvuf ilgisinden kaynaklanan mistik açılımlı zengin dil ve anlatım dikkati çeker. Özellikle estetik öngörülerle şekillenen bir “inanç” sorunu üzerine odaklanır yapıtları. Sözgelimi, 1987 yılında Paris’te ünlü bir litografi atölyesinde özel koşularda üretilen ve bir nüshası da Banka koleksiyonumuzda mevcut bulunan baskıresim dizisinde, “Miraç” (Göğe Yükselme) olayının farklı sekanslarını öyküler. Ayrıca Akyavaş’ın Banka Koleksiyonumuzun en gözde eserleri arasında yer alan “Uç Mevkii” ve “Son Seslere Ağıt” gibi olgunluk dönemini yansıtan, büyük boyutlu tuval resimleri ise, geçmiş kültürlere ait simgelerle, inanç kavramına yönelik soyut yapıların buluştuğu bir zemin gibidir. İslamî referansları açık olan görsel kültür tarihinin izlerini burada bulmak olasıdır; zemine yayılan ve görsel düzeni zenginleştiren Arap harflerinden oluşan yazı ve çizimlerin yine Akyavaş’ın plastik evrenini donatan unsurlar olarak öne çıktığı görülür. Zarif bir tezyinatla yüzeye iliştirilen, zaman ve zemin eksenlerinde resmin içerik alanını bütünleyen bu imge, harf ve şekillerden oluşan süslemeler, Akyavaş’ın estetik algısının taşıyıcı değerleri olarak önem kazanır.  

 

 

 

ERGİN İNAN    (1943 Malatya)           1968 yılında Devlet Tatbiki Güzel Sanatlar Yüksek Okulu’ndan mezun oldu. Sanat yaşamına İstanbul’da devam etmektedir. Ergin İnan, çizgisel anlatımla elde ettiği nakış duyarlığı üzerine gelişen özel bir tarzın sahibidir. Psikolojik etkenlerle bütünlenen, çizgi-resim ve yazı ilişkilerinin ürünü olan bu ifade biçimi zamanla Doğu estetiğinden kaynağını alan bir içerikle olgun bir aşamaya evrilir. 1970’lerden itibaren hazırlanmış bir düşünsel zeminde gelişen bu resim yaklaşımı özündeki figüratif iradeyi hep korumuştur. İnsan figürünün ötesinde böcek vb. canlılarla çeşitlenen bir imge düzeni söz konusudur. Eskitilmiş yüzeyler üzerine son dönemde Eski Türkçe metinler ve imgeler aracılığıyla elde edilen nakış resmi andıran kolaj düzenlemeler bu süreci zenginleştirmiştir. Bu çok katmanlı dokuyu tuval resmine de taşıyan sanatçı, çizgisel niteliği geride bırakan bir boyasallığı hedeflemiş gibidir.